Lęki i fobie to jedne z najbardziej pierwotnych, a zarazem najbardziej współczesnych doświadczeń człowieka. Przenikają język, obrazy, narracje polityczne i praktyki społeczne. Bywają paraliżujące, ale – co ważniejsze – bywają też twórcze. Przede wszystkim ujawniają pęknięcia w rzeczywistości, obnażają mechanizmy władzy, wydobywają to, co wyparte, nieuświadomione lub niewygodne.

Albert Camus w książce Dżuma pokazuje ludzi, którzy nie mogą się uwolnić od natrętnych myśli, a niepewność podsyca ich strach: „Ludzie nie wierzyli w zarazę, a jednak bali się jej”. Z kolei Franz Kafka stwierdza lapidarnie: „Klatka poszła szukać ptaka”. Zdanie to można czytać jako metaforę nowoczesnej fobii, która nie potrzebuje już zagrożeń, by narastać. Staje się ona emocją wyprzedzającą doświadczenie, dającą poczucie, że „coś jest nie tak”. W tym sensie oba stwierdzenia okazują się zaskakująco aktualne – żyjemy w świecie, w którym lęk często pojawia się wcześniej niż realne zagrożenie. Podobnie w Krzyku Edvarda Muncha nie widzimy konkretnego niebezpieczeństwa, nie znamy powodu strachu, tylko siłę jego oddziaływania.

Zapraszamy do współtworzenia pracy zbiorowej pod tytułem Fobie, której celem jest refleksja nad lękiem jako zjawiskiem społecznym, kulturowym, historycznym i politycznym. Interesują nas teksty analizujące obecność lęku – często nieuzasadnionego, samonapędzającego się – w psychologii, literaturze, historii, sztuce wizualnej, filozofii, myśli społecznej oraz w dyskursach władzy.

Zachęcamy do analizy dzieł i autorów, do esejów problemowych i tekstów interdyscyplinarnych. Lęki i fobie mogą być tutaj rozumiane szeroko (np. społeczne, egzystencjalne, sytuacyjne). Interesuje nas napięcie między tym, co indywidualne, a tym, co zbiorowe; między doświadczeniem prywatnym a mechanizmami społecznej kontroli. Wierzymy, że wspólna praca nad tym tematem pozwoli nie tylko przybliżyć zjawisko społecznych fobii, ale także lepiej zrozumieć jej źródła i konsekwencje. Liczymy na teksty, które nie uciekają od tematu niepokoju, lecz traktują go jako punkt wyjścia do swobodnej interpretacji.

Celem publikacji jest stworzenie wielogłosowej mapy współczesnych i historycznych fobii – nie jako katalogu strachów, lecz jako refleksji nad ich szerszym znaczeniem. Niech wspólna praca nad tym tematem pozwoli lepiej zrozumieć mechanizmy, które wpływają na zbiorową wyobraźnię, oraz rolę lęku w kształtowaniu nowoczesnego świata.

Teksty o objętości maksymalnie jednego arkusza wydawniczego należy dostarczyć do 31 maja 2026 roku w formie elektronicznej (e-mail: oficyna@stopkapress.com.pl). Prosimy o zapoznanie się z zasadami opracowania tekstu.

Tytuł Fobie, którego pomysłodawcą jest prof. Adam Dobroński, zaprezentujemy w czasie uroczystości wręczenia nagród i medali Zygmunta Glogera, 25 września br. w Łomży. Publikacja będzie punktowana, powstanie ona we współpracy wydawniczej Społecznego Stowarzyszenia Prasoznawczego „Stopka” im. Stanisława Zagórskiego w Łomży oraz Instytutu Kultury Regionalnej i Badań Literackich im. Franciszka Karpińskiego w Siedlcach. Wydarzenie odbędzie się w ramach XXXVII edycji Konkursu o Nagrodę i Medal im. Zygmunta Glogera, organizowanego jak co roku we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Narodowym Centrum Kultury, Urzędem Marszałkowskim Województwa Podlaskiego i Urzędem Miejskim w Łomży (szczegóły tej edycji podajemy w załączonym regulaminie).

Prezes Stowarzyszenia „Stopka”
Prof. dr hab. Ludwik Malinowski
wraz z redakcją